Mauthausen–Gusen – okres powojenny

Mauthausen
Latem 1945 roku kompleks obozów Mauthausen znalazł się w sowieckiej strefie okupacyjnej. W czerwcu 1947 roku doszło do formalnego przekazania przez Armię Czerwoną byłego obozu Mauthausen Republice Austrii. Ale już w maju 1946 roku odbyły się w kamieniołomach Wiener Graben, na schodach śmierci i utworzonym przez Amerykanów cmentarzu ofiar obozu, pierwsze uroczystości upamiętniające wyzwolenie Mauthausen. Odbywają się one do dziś w rocznicę 5 maja 1945 roku. Latem 1949 roku otwarto Miejsce Pamięci Mauthausen.

Gusen
Inaczej rzecz się miała z Gusen, który był dwukrotnie większy od centrali. Przez kilka miesięcy obozowe baraki służyły za koszary dla żołnierzy Armii Czerwonej. Niedługo po wyzwoleniu jedynym widocznym śladem po nim pozostały resztki krematorium. Dopiero w 1965 roku, pod naciskiem środowisk więźniarskich z zagranicy i na ich koszt, stworzono tam miejsce pamięci. Tymczasem w ciągu kilku lat po wojnie, dokładnie na terenie byłego obozu w Gusen, wyrosła zupełnie nowa miejscowość. Nieliczne zachowane budynki obozowe stały się – po stosownej adaptacji – prywatnymi willami (wśród nich także budynek obozowej bramy, tzw. Jourhaus) i pozostają niedostępne dla zwiedzających. Dopiero w 2004 roku, głównie dzięki staraniom społeczności miasteczka, powstała w Gusen nowoczesna ekspozycja, które przybliża losy więźniów największego podobozu systemu Mauthausen, w tym także najliczniejszej ich grupy – Polaków.

Praca edukacyjna i pamięć
Zaraz już po wojnie, w Warszawie powstał klub byłych więźniów obozu koncentracyjnego Mauthausen a w 1949 roku więźniów Gusen. W 1959 roku kluby te połączyły się. Takie organizacje działały również w innych miastach Polski. Przez cały okres swojej działalności gromadziły dokumentacje i relacje byłych więźniów. To dzięki ich pomocy udało się Stanisławowi Dobosiewiczowi stworzyć monografię obozu. Również z inicjatywy tych środowisk corocznie 5 maja na terenie byłego obozu koncentracyjnego w Gusen odbywają się uroczystości upamiętniające ofiary obozu.
Byli więźniowie prowadzą działalność edukacyjną spotykając się także z młodzieżą z różnych krajów, której przekazują prawdę o czasach wojny.