Sztuka i kultura

Wszelka działalność artystyczna oraz posiadanie jakichkolwiek pamiątek związanych z Polską było w obozie surowo zabronione i tym samym zagrożone ciężkimi karami. Niemniej jednak dla wielu więźniów malowanie, pisanie poezji, komponowanie było wyrazem buntu przeciwko okrutnej obozowej codzienności, sposobem na zachowanie godności i człowieczeństwa oraz nadzieją na przetrwanie. Sztuka stanowiła z jednej strony formę samoobrony. Stąd też tak wielu więźniów, w czasie wolnym, w tajemnicy tworzyło prawdziwe dzieła sztuki, nierzadko dokumentujące życie codzienne w obozie. Są one dziś cennym świadectwem tamtych czasów.

Z drugiej strony, wielokrotnie sztuka przyczyniała się do polepszenia materialnej strony życia więźniów. Malarze, snycerze, jubilerzy na zamówienie esesmanów tworzyli dla nich portrety, kartki świąteczne, biżuterie lub inne przedmioty o charakterze luksusowym. Za swoje usługi zyskiwali ich „życzliwość” bądź otrzymywali coś do jedzenia.

Poniższe zdjęcie przedstawia na przykład sytuację, w której więźniowie wykorzystują nieobecność „Meister”, aby ogrzać się niezauważalnie przy gorącym piecu. (opis: 10 minut wieczorem, gdy mistrz jest na zewnątrz. Gusen 1944). Natomiast drugi rysunek przedstawia typową lekcję rysunku i przedstawia „mistrza” jako opiekuna na pierwszym planie.

Komando Messerschmitta, malarnie.
l: Majster Karol Seider — w malarni Messerschmitta.
p: Pod nieobecność majstra więźniowie grzeją się przy piecu, jeden czuwa na warcie. Rys. Franciszek J. Znamirowski.