KL Dachau – obóz wzorcowy

Brama do obozu Dachau

Pierwsze obozy koncentracyjne powstały na terenie Niemiec już w marcu 1933 roku. Obozem wzorcowym był Konzentrationslager Dachau. Został utworzony na podstawie zarządzenia Heinricha Himmlera z 21 marca 1933 roku. Początkowo był obiektem doświadczalnym, przeznaczonym do izolacji politycznych przeciwników reżimu hitlerowskiego, duchownych i Żydów. Tutaj także szkolono personel kierowniczy i funkcyjny SS dla innych niemieckich obozów koncentracyjnych. W latach 1933‐1937 w III Rzeszy stworzono model obozu koncentracyjnego z określeniem jego wewnętrznej organizacji, uprawnień załogi SS, systemu karania i nagradzania więźniów. Jego twórcą był komendant KL Dachau Theodor Eicke. To on opracował zbiory podstawowych zasad obozowych – nieludzki regulamin, system kar, kodeks postępowania strażników, zasady administrowania obozem – przyjęte później w innych kacetach. Zainicjował również indoktrynację strażników w duchu nieubłaganej pogardy i nienawiści do więźniów.

Widok obozu Dachau z góry

Obozy koncentracyjne podlegały Głównemu Urzędowi Bezpieczeństwa Rzeszy, Głównemu Urzędowi Gospodarki i Administracji SS oraz Inspektorowi Obozów Koncentracyjnych. Uwięzienie w obozie następowało zawsze na podstawie decyzji o tzw. Schutzhaft (areszcie ochronnym), wystawionej przez Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy.

Każdy obóz koncentracyjny otoczony był przeważnie murem i rzędem drutów kolczastych pod napięciem. W rogach znajdowały się wieżyczki strażnicze, prowadziła do niego brama. Obóz podzielony był na trzy obszary:

  • obóz więźniarski: Miał kształt regularnego czworokąta. Baraki znajdowały się w rzędach, oddzielonych szerokimi ulicami. W tej części znajdowały się nie tylko baraki mieszkalne dla więźniów lecz także kuchenne, magazynowe, „szpital”, więzienie-bunkier, łaźnie, plac apelowy. Blok mieszkalny składał się z dwóch części (sztub). A każda sztuba dzieliła się na symetryczne sypialnie i jadalnie z szafkami. W środku znajdowały się sanitariaty, umywalnie oraz pokój służbowy nadzorczyni blokowej.
  • teren komendantury: Na terenie komendantury znajdowały się budynki administracji, koszary, domy oficerów, najczęściej dobrze urządzone wille z ogrodami, oraz część reprezentacyjna, na którą składały się ogród zoologiczny, szklarnie, parki, ujeżdżalnie i kasyna, dalej były mniej lub bardziej niezbędne budynki i tereny gospodarcze przeznaczone na uprawy, hodowlę zwierząt, farmy drobiu.
  • osiedle dla SS: Było budowane przez więźniów, najczęściej wokół całego obszaru obozowego, najokazalsze domy zajmowali oficerowie jeśli nie zmieścili się w willach położonych na terenie komendantury.
Budynek kuchni obozowej Dachau

W latach 1939-1945 w Trzeciej Rzeszy i okupowanych krajach Europy działały następujące hitlerowskie obozy koncentracyjne, które miały setki podobozów (Nebenlager, Aussenlager, Arbeitslager) i oddziałów roboczych (Aussenkommando):

Auschwitz-Birkenau (1940), Bergen-Belsen (utworzony 1940, jako obóz koncentracyjny od 1944), Buchenwald (1937), Dachau (1933), Dora-Mittelbau (1943, samodzielny obóz koncentracyjny od 1944), Flossenbürg (1938), Gross-Rosen (1940), Lublin-Majdanek (1941), Mauthausen-Gusen (1939), Natzweiler-Struthof (1940), Neuengamme (1940), Niederhagen (1941), Płaszów(1944), Ravensbrück (1939), Ryga-Kaiserwald (1943), Sachsenhausen (1936), Stutthof (1939), Vaivara (1942).